De San - Memoboek 2007- Cortisol

23 Cortisol

voor eerste-lijnspraktijk weinig bruikbaar hulpmiddel bij de diagnostiek. Alleen aanvragen als dagcurve.

varieert sterk gedurende etmaal.
ca. 9 uur ‘s morgens: 0,2 - 0,6 μmol/l.
ca. 4 uur ‘s middags: 0,1 - 0,4 μmol/l.

Fysiologisch (tot licht verhoogd):

stress (elke vorm).
zwangerschap, gebruik van oestrogenen bevattende anti-conceptie, oestrogeentherapie. Oorzaak in deze gevallen: verhoging van de concentratie van het cortisol bindend globuline.
langdurig alcoholmisbruik.
hypoglycemie.

Pathologisch:

de cortisol bepaling krijgt pas klinische betekenis in combinatie met andere onderzoeken (bv. ‘confirmatietesten’ als dexamethason suppressietest, bepaling urinecortisol e.d.) en waarden van cortisol op verschillende tijdstippen.
de meest voorkomende vorm van Cushing syndroom is het gevolg van behandeling met hoge dosis corticosteroïden.
ad dagritme van cortisol:
- de middagwaarde dient kleiner te zijn dan 0,6 x de ochtendwaarde.
- het bestaan van een normaal dagritme sluit Cushing syndroom uit.
- bij ‘s nachts werkenden kan dagritme verschoven zijn.
- bij (ernstige) reumatoïde artritis (en mogelijk andere reumatoïde aandoeningen) raakt dagritme verloren.
bijzondere vormen van stress die bij vrouwen kunnen leiden tot verhoogde cortisol zijn: intensieve vorm van sportbeoefening (als bv. atletisme, ballet), voortdurende dieet restrictie ten behoeve van ‘smal figuur’ (subklinische voedingsdeficiëntie) en anorexia nervosa. Voortvloeiende verschijnselen zijn o.a. hypothalame oligomenorroe c.q. amenorroe. Zie FSH.