De San - Memoboek 2007- FSH

36 FSH

(Follikel Stimulerend Hormoon)

1 Indicaties voor aanvragen

Vrouw:
Zwangerschap uitsluiten alvorens aan te vragen. Gebruik hormonale anticonceptiva, die de productie van FSH onderdrukken, dienen ruim (minimaal 1 maand) vóór het onderzoek op FSH gestopt te zijn. Afname 3x met een tussenperiode van ca. 1 week.

bijkomende aanwijzing verkrijgen of postmenopauze wel/niet is ingetreden. Bij (nog) korte amenorroeduur is er geen indicatie. Leeftijd en >1 jaar amenorroe en positieve anamnese zijn al sterke aanwijzingen, die dan met FSH bepaling ondersteund kunnen worden.
differentiatie ‘post pil’ amenorroe en postmenopauze.

Man:

vermoeden onvruchtbaarheid (met aanvragen voor LH en testosteron). Daar bij stress (acute ziekte) de productie van FSH (en LH) behoorlijk kan veranderen, wordt in dergelijke gevallen de bepaling van deze gonadotrofinen (tot een maand na herstel) afgeraden. Hetzelfde geldt bij overmatige inspanning en malnutritie.

2 Referentiewaarden:

3 Verhoogde waarden bij:

Vrouw

postmenopauze (oestradiol zeer laag, ca. <0,15 nmol/l).
primaire ovariuminsufficiëntie. Oestradiol verlaagd. FSH >30 U/l is een aanwijzing voor primaire ovariuminsufficiëntie.
voortijdige (<40 jr.) uitval ovariële functie (secundaire amenorroe). Hieraan kunnen ten grondslag liggen: auto-immuunziekte (bv. M. Addison), ondergane chemotherapie, genetische aanleg, enz.
FSH producerende tumor (pseudo-vroegtijdige puberteit?). Zeer zelden voorkomend.

Man

onvruchtbaarheid door testiculaire insufficiëntie (bv. congenitaal als Klinefelter syndroom of verworven als bilaterale orchitis). Testosteron dan verlaagd (soms in beginfase alleen vrij testosteron verlaagd). FSH kan hierbij ook (nog) normaal zijn. FSH is vaker verhoogd bij aantasting van de tubuli seminiferi en LH is vaker verhoogd bij functiestoornis van de Leydigcellen.
FSH producerende tumor (pseudo-vroegtijdige puberteit?). Zeer zelden voorkomend.

Verlaagde waarden bij:

oestrogenen toediening.
zwangerschap.
hypothalamus/hypofyse disfunctie (FSH kan ook normaal zijn, oestradiol verlaagd of normaal). Bv. anorexia nervosa, extreme sport, morbide adipositas. Tot zeer lage waarden: hypothalamus-insufficiëntie (bv. door hersentrauma, bestraling, aanlegstoornis (syndroom van Kalmann) c.q. hypofyse- insufficiëntie, (bv. door hersentrauma, tumor als macro-adenoom (zie PROLACTINE) of craniopharyngioom, hematochromatosis, autoimmuun ontsteking, hypofyse-infarct post partum (syndroom van Sheeham), schedelbestraling.

4 Opmerkingen

een verhoogde FSH is op zich zelf niet voldoende om de diagnose postmenopauze te stellen. FSH-waarden boven de 30 U/l pleiten voor een ingetreden postmenopauze (NHG).
tijdens climacterium (‘ageing ovary’) zijn er periode met verhoogde FSH, afgewisseld met perioden met lagere.
onvruchtbaarheidklacht vrouw: bij regelmatige menstruatie hebben FSH en LH bepalingen geen zin; hoogstens kan de bepaling van progesteron (enkele malen tussen de 21e - 26e dag van de cyclus) bevestigen dat ovulatie inderdaad plaats heeft; temperatuurmetingen (cave infectie) kunnen dezelfde informatie geven.
(NB. Bij 1e trimester zwangerschap liggen de concentraties van progesteron al 1 - 3x hoger dan piekwaarde in luteale fase).

ad disfunctie bij extreme sport enz. De gonadotrofinen (LH en FSH) worden, aangestuurd door de hypothalamus en pulsatief afgegeven in intervallen van ca. 2 uur (man) of ca. 1 uur (vrouw). Dit maakt dat LHen FSH-concentraties gedurende de dag fluctueren en uitkomsten van meerdere bepalingen op één dag onderling ca. 30% om het gemiddelde kunnen schommelen. Bij stress kunnen de pulsen kleiner en hun intervallen langer worden; bij vrouwen kan dit resulteren in sec. amenorroe. Een voorbeeld is door extreme sport geïnduceerde amenorroe. Deze amenorroe leidt tot osteopenie en vervroegde/verhoogde fractuurkans, m.n. als de amenorroe is opgetreden in de leeftijden waarin normaliter de piekbotmassa wordt opgebouwd. (in literatuur aangeduid als ‘amenorrheic bone loss’).

Print deze pagina