De San - Memoboek 2007- PSA

65 PSA

(prostaat-specifiek antigeen)

1 Indicaties voor aanvragen

De PSA bepaling alleen is niet geschikt voor de diagnosestelling van een prostaataandoening. Echter, een verhoogd PSA in combinatie met verdachte bevindingen bij toucher, echografie en anamnese (leeftijd, familiaire belasting, ras) tezamen kan een sterke verdenking op prostaatcarcinoom staven; de uiteindelijke diagnosestelling geschiedt m.b.v. histologisch onderzoek.

2 Referentiewaarden:

afhankelijk leeftijd; tot 50 jr.: 2,5 μg/l, per decade met ca. 1 μg/l oplopend)
Het is moeilijk om een referentiegebied vast te stellen geldend voor mannen >50 jr. gezien het veelvuldig voorkomen boven die leeftijd van prostaathyperplasie. Sommige auteurs gebruiken daarom een andere referentiegrens, bv. 10 μg/l. Er zijn ook raciale verschillen. De range 4 - 10 μg/l wordt als een ‘grijs gebied’ beschouwd.

3 Verhoogde waarden bij:

benigne prostaathyperplasie.
prostatitis, prostaatinfarct.
prostaatcarcinoom, zowel bij lokale stadia (cave: niet in alle gevallen) als bij stadia met metastasering (in toenemend %).
gedurende enkele weken na laserprostatectomie (vrijkomen van PSA als gevolg van weefseldestructie).
fout-verhoogd: soms, in geringe mate, gedurende 2 dagen na prostaatmassage of palpatie of biopsiename of cystoscopie of ejaculatie.

4 Opmerkingen

PSA is zeker niet prostaatcarcinoomspecifiek.
een normale PSA sluit een prostaatcarcinoom geenszins uit (New Engl J Med 2004; 250: 2229).
NHG: ‘screenen op prostaatcarcinoom bij een patiënt zonder klachten wordt niet aangeraden’.
de klinische betekenis van PSA bij prostaatcarcinoom is vooral een monitor van therapie en follow-up. Opgemerkt zij dat na brachytherapie de PSA zeer langzaam daalt a.g.v. langzaam afsterven van de PSA producerende cellen. Tussentijdse PSA stijgingen hoeven dan niet op recidieven te wijzen.
de PSA is niet geschikt om uit de waarde de mate van stagering van de tumor af te leiden.
‘we have to balance these four statements: Not all men with prostate cancer need to be diagnosed; Not all men with prostate cancer need to be treated; Not all men with prostate cancer die of their disease; Prostate cancer is the second most common cause of male cancer deaths’. Prof. Dr. R. Babaian, The University of Texas, Anderson Cancer Center, Houston, VS.
gebonden aan bepaalde eiwitten. Het niet-gebonden PSA wordt aangeduid als ‘vrij’ PSA. Patiënten zouden een grotere kans op prostaatcarcinoom hebben als het % vrij PSA laag (<20%) is. Bepaling van het % vrij PSA (vooral in 3-10 μg/l gebied) verbetert enigszins de sensitiviteit van de PSA bepaling als merker voor prostaatcarcinoom.
behandeling van benigne prostaathyperplasie met finasteride doet de PSA beduidend dalen. Indien PSA na 6 maanden behandeling minder dan 50% gedaald is, zij men bedacht op carcinoom.

Print deze pagina